Begrippen

Achter (hek)

De achterkant van een schip, ook wel hek of achtersteven genoemd.

Afvaart

Varen met de stroom mee (stroomafwaarts).

Aanleggen

Het schip langszij een kade of steiger leggen.

Afmeren

Het schip met lijnen vastleggen aan een kade of paal.

Ankeren

Het schip op de plek houden met een anker op de bodem.

Accu

De oplaadbare batterij die elektrische systemen aan boord voedt.

A-teken (verbod)

Een verkeersteken dat iets verbiedt — wit/rood met diagonale streep.

AIS

Systeem dat scheepspositie en -info via VHF uitzendt en ontvangt.

Bakboord

De linkerkant van een schip, gezien van achter naar voor.

Boegschroef

Een dwarsschroef vooraan in het schip voor manoeuvreren.

Bolder

Een paaltje aan boord of op de kade om lijnen aan vast te maken.

Boordlicht

Een gekleurd zijlicht — rood aan bakboord, groen aan stuurboord.

Bol (dagteken)

Een zwarte bol overdag — het schip ligt voor anker.

Beperkt manoeuvreerbaar (RAM)

Een schip dat door zijn werkzaamheden niet vrij kan manoeuvreren.

Betonning

Het stelsel van drijvende tonnen dat vaargeulen markeert.

Brug

Een verbinding over water, vast of beweegbaar voor scheepvaart.

Brandstoffilter

Een filter dat water en vuil uit de brandstof haalt voor de motor.

Brandstof

De vloeistof waarop de scheepsmotor draait — meestal diesel of benzine.

Brandstoftank

De voorraadhouder voor brandstof aan boord.

Bunkeren

Tanken van brandstof aan boord van een schip.

Bovenstroomse koers

De koers die je moet sturen om compenserend voor stroom op de bestemming uit te komen.

B-teken (gebod)

Een verkeersteken dat een handeling verplicht stelt — blauw met witte symbolen.

Blauw bord (signaal)

Een blauw paneel met wit flikkerlicht — verzoek tot bakboord-bakboord passage.

Beperkt zicht

Situatie waarin zicht door weer of duisternis beperkt is.

Brandblusser

Toestel om beginnende brand aan boord te blussen.

Brandklasse

Indeling van branden op basis van wat er brandt.

BPR

Het Binnenvaartpolitiereglement — de hoofdverkeersregels op Nederlandse binnenwateren.

BAS

Berichten aan de Scheepvaart — actuele meldingen over vaarwater.

Cilinder (dagteken)

Een zwarte cilinder — schip beperkt door zijn diepgang.

Cumulonimbus

De onweerswolk — torenhoog, met aambeeldvorm aan de top.

CBR

Het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen, dat ook vaarbewijsexamens organiseert.

Dwars

Loodrecht op de lengterichting van het schip, dus zijwaarts.

Diepgang

Hoe diep een schip in het water steekt.

Driekleurenlicht

Eén lamp in de masttop die rood, groen en wit toont.

Dagteken

Een zichtbaar symbool dat overdag de status van een schip aangeeft.

Doorvaarthoogte

De vrije ruimte tussen waterspiegel en onderkant van een brug.

Deviatie

De afwijking van het kompas door magnetische storing aan boord.

Drift

De zijwaartse verplaatsing van een schip door wind.

Dieptelijn

Een lijn op de zeekaart die punten van gelijke waterdiepte verbindt.

Doodtij

Periode met het kleinste getijverschil, bij eerste of laatste kwartier.

Depressie

Een lagedrukgebied met onstuimig weer.

Eb

De fase waarin het water daalt, van hoogwater naar laagwater.

E-teken (aanwijzing)

Een verkeersteken dat een mogelijkheid of toestemming aangeeft.

EPIRB

Noodbaken dat positie via satelliet naar reddingsdiensten zendt.

Foutdriehoek

Het driehoekje dat ontstaat bij een kruispeiling door kleine meetfouten.

Groot schip

Een schip van 20 meter of langer (BPR).

GPS

Satellietnavigatiesysteem voor positiebepaling.

Grondkoers

De werkelijke koers over de grond, beïnvloed door stroom en wind.

Getijden

Het regelmatige stijgen en dalen van zeewater door de aantrekkingskracht van maan en zon.

Getijverschil

Het hoogteverschil tussen hoogwater en laagwater.

Geluidssein

Een signaal met scheepshoorn om je manoeuvre of intentie kenbaar te maken.

Goed zeemanschap

De algemene plicht om altijd een aanvaring of gevaar te voorkomen.

Golfslag

Effect van de boeggolf van een schip op de omgeving.

Heklicht

Een wit licht aan de achterkant, zichtbaar over 135 graden.

Hoofdvaarwater

Het voornaamste vaarwater op een kruising van waterwegen.

Hoogwater (HW)

Het moment waarop het tij het hoogst staat tussen twee laagwaters.

Hogedrukgebied

Een gebied met hoge luchtdruk en doorgaans rustig weer.

IALA-A

Het internationale betonningsstelsel dat Nederland gebruikt.

Impeller

De rubberen rotor in de koelwaterpomp van een buitenboordmotor.

Isobaar

Lijn op een weerkaart die punten van gelijke luchtdruk verbindt.

Jacht

Een pleziervaartuig, meestal motor- of zeiljacht.

Jachthaven

Haven specifiek voor pleziervaartuigen.

Jaagpad

Oude trekkerpad langs een kanaal, nu vaak fietspad.

Klein schip

Volgens het BPR een schip korter dan 20 meter.

Kiel

De onderzijde van de romp, het "ruggegraat" van het schip.

Kegel (dagteken)

Een zwarte kegel — zeilschip dat ook de motor gebruikt.

Kardinale betonning

Tonnen die met windstreken aangeven aan welke kant veilig water ligt.

Kade

Een verharde oever waar schepen kunnen aanleggen.

Koelsysteem

Het systeem dat de motor op werktemperatuur houdt.

Kanaal 16

Het internationale nood-, oproep- en luisterkanaal op de marifoon.

Kanaal 10

Het Nederlandse standaardkanaal voor nautische informatie.

Kaartplotter

Een GPS-apparaat met digitale zeekaart aan boord.

Kompaskoers (KK)

De koers zoals afgelezen op het magnetisch scheepskompas.

Kruispeiling

Positiebepaling door minimaal twee peilingen op kaart te kruisen.

Kentering

Het moment waarop de stroom van richting verandert.

Koerskruisen

Twee schepen waarvan de koersen elkaar snijden — niet recht tegemoetkomend.

Koufront

Front waar koude lucht warme lucht verdringt — snel en heftig weer.

KNRM

Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij — vrijwilligers die op zee redden.

Knoop

Snelheidseenheid op zee: 1 zeemijl per uur.

Loef

De zijde van het schip waar de wind vandaan komt.

Lij

De zijde van het schip die afgekeerd is van de wind.

Lijn

Een touw waarmee een schip wordt vastgemaakt of gesleept.

Laterale betonning

Tonnen die de zijden van een vaargeul markeren.

LAT

Lowest Astronomical Tide — het laagste theoretisch mogelijke waterpeil.

Lichtkarakter

Het herkenbare patroon waarmee een vuurtoren flitst.

Laagwater (LW)

Het moment waarop het tij het laagst staat tussen twee hoogwaters.

Motorschip

Een schip dat door een motor wordt voortbewogen.

Marifoon

De radio aan boord voor communicatie op scheepvaartfrequenties.

Mayday

Het internationale noodsignaal bij levensbedreigend gevaar.

Magnetische koers (MK)

De koers ten opzichte van het magnetisch noorden, gecorrigeerd voor deviatie.

Mistsein

Geluidssein bij beperkt zicht, om andere schepen te waarschuwen van je aanwezigheid.

Medewerking

Situatie waarin beide schepen actief moeten meedenken aan een veilige passage.

Mist

Bewolking op grondniveau, zicht onder 1 kilometer.

Man-overboord (MOB)

Persoon te water — directe noodsituatie aan boord.

Navigatieverlichting

De verplichte lichten die een schip 's nachts moet voeren.

Niet-manoeuvreerbaar (NUC)

Een schip dat door storing helemaal niet kan manoeuvreren.

Nevenvaarwater

Een secundair vaarwater dat uitkomt op een hoofdvaarwater.

NAP

Normaal Amsterdams Peil — het Nederlandse hoogtereferentievlak.

Noodvuurpijl

Rode signaalvlam om hulp aan te trekken bij nood.

Noodsein

Officieel erkend signaal dat aangeeft dat hulp nodig is.

Opvaart

Varen tegen de stroom in (stroomopwaarts).

Oplopen

Een ander vaartuig van achteren naderen om te passeren.

Opvarende

Persoon aan boord, inclusief schipper, gasten en bemanning.

Pleziervaartuig

Een vaartuig dat voor recreatieve doeleinden wordt gebruikt.

Peiling

De richting van een vast punt vanaf je positie, gemeten in graden.

Promillegrens

De wettelijke alcohollimiet voor schippers op het water.

Pont

Veerschip dat dwars over een vaarweg vaart.

Romp

De waterdichte buitenkant van een schip.

Roer

Het draaibare paneel onder of achter het schip waarmee je stuurt.

Ruit (dagteken)

Onderdeel van bol-ruit-bol — beperkt manoeuvreerbaar.

Regel van twaalfden

Een vuistregel om de waterhoogte op elk moment tussen HW en LW te schatten.

Reddingsvest

Drijfvest dat je hoofd boven water houdt bij overboord vallen.

Reddingsboei

Drijvende ring om naar een drenkeling te gooien.

Radarreflector

Object dat radarsignalen sterk terugkaatst zodat kleine schepen zichtbaar zijn.

RPR

Het Rijnvaartpolitiereglement — geldt op de Rijn en haar zijrivieren.

Registratiebewijs

Officiële identificatie van een pleziervaartuig.

Rijkswaterstaat

Beheerder van Nederlandse rijkswateren, vaarwegen en kunstwerken.

Stuurboord

De rechterkant van een schip, gezien van achter naar voor.

Stuurboordswal

De rechteroever van een vaarwater, gezien in de vaarrichting.

Schip

Een vaartuig dat geschikt is om mee te varen.

Snelle motorboot

Een klein motorschip dat sneller kan dan 20 km/u.

Snel schip

Een groter schip dat sneller kan dan 40 km/u.

Schroef

De draaiende propeller die het schip voortstuwt.

Stootwillen

Beschermkussens tussen schip en kade of ander schip.

Sluis

Een waterbouwkundig werk om schepen tussen verschillende waterniveaus te tillen.

Schutten

Het verplaatsen van een schip door een sluis naar een ander waterniveau.

Schroefeffect

De zijwaartse beweging van het achterschip door de draaiende schroef.

Stroomhoek

De afwijking tussen ware koers en grondkoers door stromingsinvloed.

Springtij

Periode met het grootste getijverschil, bij volle of nieuwe maan.

Stroomatlas

Boek met stroomrichtingen en -snelheden per uur voor getijdengebieden.

Stroom

Horizontale waterverplaatsing door tij, rivierafvoer of wind.

Schaal van Beaufort

Schaal van 0 tot 12 om windkracht te classificeren.

Storm

Windkracht 9 of hoger op de schaal van Beaufort.

SRW

Het Scheepvaartreglement Westerschelde — geldt op de Westerschelde.

SRGM

Scheepvaartreglement Gemeenschappelijke Maas — geldt op de Maas tussen Nederland en België.

Schipper

De persoon die het schip bestuurt en verantwoordelijk is voor de vaart.

Sleepboot

Schip dat andere schepen of objecten voortsleept.

Slepen

Een ander schip voorttrekken — op tros achter of langszij vastgemaakt.

Sleep

Het geheel van sleepboot plus gesleept schip of object.

Snelheidsbord

Geel bord met snelheidslimiet in km/u op het water.

Toplicht

Een wit licht voor op het schip, zichtbaar over 225 graden.

Tweetaktmotor

Een motor waarbij de smeerolie door de brandstof wordt gemengd.

Uitwijken

Koers of snelheid wijzigen om aanvaring te voorkomen.

Uitkijk

Een persoon die continu de omgeving observeert tijdens varen.

UJ-shape

De manoeuvre waarbij een schip in U- of J-vorm draait om man-overboord op te pikken.

Urenregistratie (logboek)

Bijhouden van vaartijd, eventueel voor verzekering of CWO-vaarbewijs.

UTC

Wereldtijd-standaard, gebruikt in getijdentabellen en zeevaart.

Voor (boeg)

De voorkant van een schip, ook wel boeg genoemd.

Vaargeul

Het gemarkeerde gedeelte van het water waar je veilig kunt varen.

Vaarweg

Een waterweg die bestemd is voor scheepvaart.

Viertaktmotor

Een motor met een apart oliecircuit voor smering.

Variatie

Het verschil tussen magnetisch en geografisch noorden, per locatie verschillend.

Verdubbeling boegpeiling

Een methode om je afstand tot een vast object te schatten zonder kaart.

Vuurtoren

Een hoge toren met licht dat schepen op zee oriëntatie geeft.

Vloed

De fase waarin het water stijgt, van laagwater naar hoogwater.

Verkeersteken

Een bord langs of in het vaarwater dat regels, geboden of waarschuwingen aangeeft.

Voorrang

Het recht om eerst te gaan; de ander moet uitwijken.

Vaarbewijs

Officieel bewijs van bevoegdheid om bepaalde schepen te besturen.

Vuilwatertank

Tank voor toiletafvalwater dat niet buitenboord mag worden geloosd.

Vissersvaartuig

Schip dat actief bezig is met visserij — vaak beperkt manoeuvreerbaar.

Ware koers (WK)

De koers ten opzichte van het werkelijke (geografische) noorden.

Wijken

De koers of snelheid wijzigen om een ander schip ongehinderd te laten varen.

Wind

Horizontale beweging van lucht door drukverschillen.

Warmfront

Front waar warme lucht langzaam over koude lucht schuift — geleidelijke verslechtering.

Wet van Buys Ballot

Rug naar de wind: lage druk links voor je (op noordelijk halfrond).

Wateralmanak

Jaarlijks naslagwerk met bedieningstijden bruggen, sluizen en marifoonkanalen.

Zeilschip

Een schip dat door wind via zeilen wordt voortbewogen.

Zeekaart

Een gespecialiseerde kaart voor scheepvaart met dieptes, betonning en gevaren.

Zwaaicirkel

De cirkel die een ankerend schip beschrijft rond zijn anker.

Zeemijl

Afstandseenheid op zee: 1852 meter.

Zuiging

Aantrekkende kracht tussen twee dicht passerende schepen.